De buik en het brein

Er is een directe relatie tussen gedachten, gedrag en de gezondheid van onze darmen.

 

Je hebt vlinders in je buik of bent misselijk van angst. Dat er een verband is tussen buik en brein is duidelijk. Vandaar dat bij de behandeling van buikklachten vaak een mix van medicatie, mindfulness en psychotherapie wordt toegepast. “Wat wij denken en doen heeft gevolgen voor hoe wij ons lichamelijk voelen”, stelt MDL-specialist professor dr. Ad Masclee, voorzitter van De Nederlandse Vereniging van MaagDarm-Leverartsen. “En omgekeerd kun je psychische klachten krijgen als je buik niet goed functioneert.”

Auteur: Petra Lageman


Meer dan een voedselmachine
Hoe groot de invloed is van vooral de darmbacteriën op ons brein is pas recent duidelijk geworden. “Vroeger dachten wij dat al die microben vooral invloed hadden op de voedselvertering en -verwerking. Ook dat ze ons beschermen tegen infecties was bekend. Nu weten wij dat ze de werking van onze hersenen veranderen en zo ons denken en ons doen beïnvloeden. Wij kunnen zelfs psychisch ziek worden doordat onze darmen niet goed functioneren. We noemen het dan wel ‘de voedselmachine’ maar de darmen zijn veel meer dan alleen dat “

Onze tweede brein.
“De buik is in feite ons tweede brein”, vertelt Masclee. “Het bevat minstens evenveel zenuwcellen als ons hoofdbrein. Die zenuwcellen maken dat de darmen allerlei activiteiten zelfstandig uitvoeren. De breinfunctie blijkt ook uit het feit dat het buikbrein in staat is dingen af of juist aan te leren en haar werking kan bijsturen. Zelfs als de connectie met het brein bij een transplantatie letterlijk is afgesneden, blijven de darmen werken.”

De darm-hersenas.
De verbinding tussen de darmen en de hersenen staat bekend als de darmhersenas, het autonome zenuwstelsel dat de hersenen verbindt met het eigen zenuwstelsel van de darm. “Veel ziektebeelden ontstaan door een storing in de darm-hersenas”, legt Masclee uit. “Er komt bijvoorbeeld een stofje het maag-darmkanaal binnen dat schadelijk kan zijn. Die darm slaat alarm. Je krijgt buikpijn of diaree. In sommige gevallen blijft de darm alarmsignalen doorgeven aan het centraal zenuwstelsel terwijl daar geen oorzaak meer voor is. Dat noemen we het prikkelbare darmsyndroom.”

Serotonine.
De storing wordt versterkt als ook sprake is van een verslechterde psychische gezondheid. “Als je geestelijk gezond bent, is het centrale zenuwstelsel beter in staat prikkels die er niet toe doen te filteren. Bij iemand die depressief is of die psychische stress ervaart, is die filterfunctie veel minder actief.” Medicatie die wordt gegeven bij depressieve klachten beïnvloedt de afbraak van de stof serotonine. “Van serotonine is bekend dat het een positief effect heeft op zowel de zenuwcellen in de darmen als de zenuwcellen in de hersenen. De depressie neemt af en de prikkelgeleiding in de darmen wordt geremd.”

Belangrijk is altijd de onderliggende klacht te zoeken. “Als een depressie leidt tot buikklachten en je behandelt de depressie goed dan verdwijnen ook de lichamelijke klachten.” Is er echter sprake van een chronische darm ontsteking dan verdwijnt de ziekte niet door alleen de depressie te behandelen. “Dan is ook medicatie voor de behandeling van de ziekte nodig. Maar psychotherapie kan wel degelijk een positief effect hebben op de lichamelijke gezondheid. Hoe beter je je voelt in je hoofd, des te rustiger zal de buik zich gedragen. Ook bij bijvoorbeeld een ernstige chronische darmziekte als de ziekte van Crohn.”